Η Απαρχή και το Λίκνο της Φωκίδας: Από τον Δηίωνα στον Μύθο του Φώκου και της Αντιόπης στην Τιθορέα
Η ιστορία και η κατοίκηση στις πλαγιές του Παρνασσού, γύρω από την περιοχή της Τιθορέας, χάνονται στα βάθη της προελληνικής και αιολικής μυθολογίας, πολύ πριν η γη αυτή ονομαστεί επισήμως «Φωκίδα». Προτού καν εμφανιστεί ο επώνυμος ήρωας Φώκος για να ενοποιήσει την περιοχή, η ηγεσία της βρισκόταν στα χέρια μιας πανάρχαιας, ισχυρής αιολικής δυναστείας, η οποία έθεσε τα πρώτα θεμέλια της κυριαρχίας στον Παρνασσό.
Η Προ-Φωκική Εποχή: Ο Βασιλιάς Δηίων και η Αιολική Γενεαλογία
Ο πρώτος μυθικός ηγεμόνας που συνδέεται άρρηκτα με τη γη της μετέπειτα Φωκίδας ήταν ο Δηίων (ή Δηίονας), μια μορφή που προηγείται χρονολογικά του Φώκου κατά τουλάχιστον δύο γενιές.
Η Αιολική Καταγωγή: Γιος του Αιόλου και της Εναρέτης, ο Δηίων ήταν αδελφός εμβληματικών ηρώων όπως ο Σίσυφος, ο Σαλμωνέας και ο Κρηθέας, αποτελώντας βασικό κρίκο της ευρύτερης αιολικής επέκτασης στον ελλαδικό χώρο.
Οι Απόγονοι και η Κληρονομιά: Από τον γάμο του με τη Διομήδη (κόρη του Ξούθου) απέκτησε ισχυρούς απογόνους, όπως την Αστεροδία και τους γιους Αίνητο, Άκτορα, Φύλακο και τον ξακουστό Κέφαλο. Ο Κέφαλος, μάλιστα, εξελίχθηκε σε πανελλήνιο ήρωα, αποκτώντας δικό του έπος, συνδέοντας το όνομά του με την Πρόκριδα, την Ηώ και τον Αμφιτρύωνα, ενώ τελικά αποίκησε και έδωσε το όνομά του στην Κεφαλονιά.
Η βασιλεία του Δηίωνα μαρτυρά ότι η ζωή γύρω από την Τιθορέα και τον Παρνασσό ήταν ήδη οργανωμένη και ακμάζουσα πολύ πριν φτάσουν οι Κορίνθιοι άποικοι που θα άλλαζαν για πάντα τη μοίρα και το όνομα του τόπου.
Η Άφιξη του Φώκου, η Θεραπεία και ο Γάμος στην Τιθορέα
Αρκετές γενιές αργότερα, έκανε την εμφάνισή του στην περιοχή ο Φώκος, γιος του Ορνυτίωνα και εγγονός του Σισύφου (άρα απόγονος του αδελφού του Δηίωνα). Επικεφαλής Κορινθίων αποίκων, ο Φώκος ανέλαβε να ενοποιήσει τους διάσπαρτους οικισμούς της Παρνασσίδας. Εκείνο όμως που σφράγισε τον μύθο του, δεν ήταν μόνο τα όπλα, αλλά η συνάντησή του στην Τιθορέα με την κυνηγημένη βασιλοπούλα της Θήβας, την Αντιόπη.
Η Αντιόπη, κόρη του βασιλιά Νυκτέα και μητέρα (από τον Δία) των διδύμων Αμφίονα και Ζήθου —των κτιστών των επτάπυλων τειχών της Θήβας— υπέφερε από πολυετή βασανιστήρια από τη ζηλότυπη θεία της, Δίρκη. Ακόμα και όταν οι γιοι της την απελευθέρωσαν, οργίζοντας τον θεό Διόνυσο, εκείνος της έριξε βαριά κατάρα μανίας, αναγκάζοντάς την να περιπλανιέται παράφρων στα βουνά.
Η Θεραπεία: Η Αντιόπη κατέληξε στα δάση της Τιθορέας, όπου ο Φώκος, με ιατρικά βότανα και εξαγνιστικές τελετές, κατάφερε να τη θεραπεύσει.
Η Ίδρυση της Ταυτότητας: Παντρεύτηκαν, εγκαταστάθηκαν μόνιμα στην Τιθορέα και ο Φώκος έδωσε το όνομά του σε ολόκληρη την ενοποιημένη επικράτεια: τη Φωκίδα.
Ο Κοινός Τάφος: Όταν έφυγαν από τη ζωή, οι Τιθορεείς τους έθαψαν μαζί σε έναν μεγαλοπρεπή κοινό τύμβο, που έμελλε να γίνει το πιο ιερό μνημείο της πόλης.
Ο Χρησμός του Βάκιδα και ο Ετήσιος «Πόλεμος του Χώματος»
Το μνημείο αυτό συνδέθηκε με έναν μυστηριώδη χρησμό του περίφημου Βοιωτού μάντη Βάκιδα, που διασώζει ο Παυσανίας στα Φωκικά του:
Όταν ο Ήλιος εισέρχεται στον Ταύρο (κατά την εαρινή ισημερία) και η Σελήνη ευθυγραμμίζεται, εάν οι κάτοικοι της Τιθορέας πάρουν χώμα από τον τάφο του Αμφίονα και του Ζήθου στη Θήβα και το ρίξουν στον τάφο του Φώκου και της Αντιόπης, η γη της Τιθορέας θα έχει πλούσια σοδειά, ενώ η γη των Θηβαίων θα μαραζώσει.
Αυτός ο χρησμός πυροδότησε έναν ετήσιο, τελετουργικό αγώνα ανάμεσα στις δύο πόλεις:
Η Επιχείρηση των Τιθορέων: Κάθε άνοιξη, επίλεκτοι νέοι από την Τιθορέα ταξίδευαν κρυφά και οπλισμένοι προς τη Θήβα για να «κλέψουν» λίγο ιερό χώμα από τον θηβαϊκό τύμβο.
Η Φρούρηση των Θηβαίων: Οι Θηβαίοι, φοβούμενοι για την παραγωγή τους, τοποθετούσαν αυστηρές ένοπλες φρουρές γύρω από το μνημείο τους καθ’ όλη τη διάρκεια της κρίσιμης περιόδου.
Η Μεταφορά στην Τιθορέα: Εάν οι Τιθορεείς κατάφερναν να διαφύγουν, σκόρπιζαν το χώμα με επίσημες τελετές πάνω στον τάφο του Φώκου, εξασφαλίζοντας την ευγονία και την καρποφορία της φωκικής γης.
Η αλληλουχία αυτή —από τον πανάρχαιο Δηίωνα μέχρι τον Κορινθιακό εποικισμό του Φώκου— αποδεικνύει ότι η Τιθορέα δεν ήταν απλώς ένας οικισμός του Παρνασσού, αλλά η βαθύτερη, αδιάσπαστη κοιτίδα που γέννησε και διαμόρφωσε ολόκληρη τη φυσιογνωμία της αρχαίας Φωκίδας.
About the Author
